interviews
1 september 2022

‘Achter alle namen staat een kruisje, behalve bij die van mij’

Financieele Dagblad

Nieuwsfotograaf Ed Oudenaarden overleeft als enige van vijf inzittenden een helikoptercrash, maar zijn oude leven is hij kwijt. Wat resteert is genieten van kleine dingen.

27 juni 2010, een zonovergoten zondag en komkommertijd bij persbureau ANP. Fotograaf Ed Oudenaarden wordt op pad gestuurd voor een onalledaagse klus. Hij mag vanuit een helikopter verslag doen van een amateurwielertocht ter ere van de Tour de France die een week later in Rotterdam van start zal gaan. Vlak voordat het toestel vliegveld Zestienhoven verlaat, maakt hij een vrolijk kiekje met Ben Wind, fotograaf van het AD.

Ziekenhuis

Het volgende dat hij ziet, is een systeemplafond. ‘Dat heb ik helemaal niet in mijn slaapkamer, dacht ik.’ Met aan zijn voeteneind zijn ouders, broers en vriendin komt hij na acht dagen kunstmatige coma weer bij bewustzijn in het ziekenhuis. De helikopter met daarin Oudenaarden blijkt te zijn neergestort in de duinen van de Maasvlakte. Hij is de enige van vijf inzittenden die de crash heeft overleefd. Een pr-medewerker van het Rotterdamse Havenbedrijf, de piloot en twee andere fotografen zijn om het leven gekomen.

De oorzaak van het ongeluk is nooit met zekerheid vastgesteld, maar het vermoeden is dat de wieken plotseling minder draagkracht kregen doordat het toestel een snel draaiende beweging moet hebben gemaakt. Op slechts vijftig meter hoogte was er waarschijnlijk geen tijd meer om dit te corrigeren. ‘De klap was zo groot, dat de stoelen helemaal plat gedrukt waren. Die kracht heb ik op mijn onderste wervels gekregen.’

Een blok beton op zijn benen

Dat verklaart het gevoel op zijn benen toen hij ontwaakte; alsof er een blok beton op rustte. Bij zijn verbrijzelde wervels zitten zenuwen in de knel. Ook is het bot van zijn bekken, ribben en kaak gebroken. De artsen hebben er desondanks vertrouwen in dat Oudenaarden uiteindelijk wandelend het revalidatiecentrum zou verlaten.

‘In het begin droomde ik nog weleens dat ik weer kon lopen. Dat is helemaal weg’

Dat valt flink tegen. Maanden doet hij oefeningen om zijn benen weer te laten functioneren, ondanks hevige pijn. Maar de zenuwen zijn blijvend beschadigd. Hij zal moeten leren leven met een gedeeltelijke verlamming vanaf zijn middel. Ook de pijn blijft. ‘In het begin droomde ik nog weleens dat ik weer kon lopen. Dat is helemaal weg. Ik besef heel goed dat ik niks meer kan met mijn benen. Als ik uit de stoel val, kom ik er niet meer in.’

Dat heeft hij vaak ondervonden. Drie weken geleden nog was hij ’s avonds in het bos op de grond beland tijdens het uitlaten van zijn hond, de onstuimige ridgeback Chiva. Het had geregend. Om te voorkomen dat hij zou vastlopen in de zachte aarde, besloot hij om te keren. Maar terwijl hij dat deed, ging het mis. ‘Ik lag half in de modder. Die stoel op z’n kant. Ik heb voor het eerst in mijn leven 112 gebeld. In zo’n situatie ben ik volkomen hulpeloos.’

Pim Fortuyn en Máxima

Oudenaarden (63) is de fotograaf achter het bekende beeld van Pim Fortuyn met een taart vol braaksel en poep in zijn gezicht, van prinses Máxima die tijdens haar huwelijk met prins Willem-Alexander haar tranen wegveegt en van Jan Peter Balkenende die na een verkiezingsoverwinning zijn moeder knuffelt. Zijn ogen glimmen als hij vertelt hoe die foto’s tot stand zijn gekomen.

Ik voelde een soort schuldgevoel. Waarom ik wel en hij niet? Waarom ik als enige?

Hij heeft na zijn revalidatie nog een jaar geprobeerd zijn vak uit te oefenen. Maar dat was niet vol te houden, omdat de rolstoel te beperkend en de pijn te hevig was. Het einde van zijn werkzame leven markeerde hij in 2013 met een expositie en een boek. Die kwamen tot stand met hulp van de weduwe van Ben Wind, galeriehoudster Ellen Wind. ‘Toen ik haar leerde kennen, voelde ik een soort schuldgevoel. Waarom ik wel en hij niet? Waarom ik als enige?’

Dat ongemak voelt hij ook bij een gedenkteken ter nagedachtenis aan het ongeluk op de Maasvlakte. ‘Daarop staan vijf namen. Achter iedere naam staat een kruisje, behalve bij die van mij. Dan denk ik: had mij lekker weggelaten.’

De gevolgen van het ongeluk hebben hem naast zijn baan ook zijn relatie gekost. ‘Ik was in het begin alleen maar met mezelf bezig. Dat kon mijn vriendin niet begrijpen. Ik zag iedereen wel staan, maar dacht: jullie zijn gezond, zoek het effe lekker uit, ik moet eerst zorgen dat ikzelf alles weer op een rijtje heb. Zij zag dat als emotieloos. Ze kon daar niet mee omgaan.’

Vooral contact met hondenbaasjes

Van zijn oude sociale leven heeft hij eveneens afscheid moeten nemen. Gestrekt een katheter inbrengen in een café is lastig. Als hij aan de diarree raakt en niet thuis is, heeft hij een probleem. ‘Mensen begrijpen niet wat je allemaal moet doen als je in een rolstoel zit. En ik beleefde er eigenlijk ook geen plezier aan omdat elke inspanning me meer pijn oplevert.’

‘Ik kan dat sociale leven nooit meer zo opbouwen als ik zou willen. Nou ja, willen… misschien heb ik er wel vrede mee’

Hij spreekt niet meer af met vrienden en oud-collega’s. ‘Ik wilde het graag makkelijker maken voor mezelf. Dat is nog steeds zo. Ik kan dat sociale leven nooit meer zo opbouwen als ik zou willen. Nou ja, willen… misschien heb ik er wel vrede mee. Ik heb nu andere contacten, vooral hondenbaasjes. Bij die rivier, waar we de honden loslaten, hebben we het over van alles en nog wat.’ Lachend: ‘Af en toe denk ik: ik word een ouwe lul!’

Oesterzwammen-growkit

Zijn lot leren accepteren is iets wat voor Oudenaarden nooit echt klaar is. ‘Ja, ik heb weleens gedachten over zelfmoord. Dan vraag ik me af: is het nog wel de moeite? Ik heb het ook nu nog weleens, vooral als ik ’s morgen opsta, omdat ik dan de meeste pijn heb. Maar ik ben niet het type dat dat ook echt doet. Ik sta daarvoor te positief in het leven. En ik vind het te veel zonde, want hierna komt denk ik niks.’

Wat maakt het dan de moeite waard? ‘Kleine dingen, waar de meeste mensen aan voorbijlopen omdat ze het druk hebben of omdat ze met de toekomst bezig zijn. Het kan van alles zijn, dat is zoiets vreemds. Ik ben bezig met een oesterzwammen-growkit. En natuurlijk de hond. Er zitten hier reeën. Dan schiet hij ineens het bos in en rent er zó een ree voor me langs. Dat is een leuk spel om te volgen. Zo verdring ik de pijn een beetje naar de achtergrond.’

Foto’s: Mark Horn voor het Financieele Dagblad